با انواع سنباده و کاربرد آن ها آشنا شوید
آنچه در این مقاله میخوانیم
همان طور که می دانید، سنباده ها از ذرات ساینده تشکیل می شوند. این ذرات در انواع و اشکال مختلف برای سایش و برش مواد مختلف آماده می شوند و کاربردهای فراوانی در صنایع مختلف دارند. هدف از استفاده از ساینده ها برش و ایجاد اصطکاک است. اما با وجود تنوع بالا و مصارف زیاد سنـباده ها چطور باید تشخیص دهیم چه سنباده ای مناسب چه کاری است؟ سمباده های نرم و زبر چطور و کجا استفاده میشوند؟ در این مطلب انواع سنباده و کاربردهای آن ها را بررسی می کنیم.
ذرات ساینده مصنوعی متداول
ذرات ساینده سنـباده هم به طور طبیعی وجود دارند و هم به صورت مصنوعی تولید میشوند. ساینده های مختلف رنگ های متفاوتی دارند، در نتیجه رنگ سمـباده ها نیز فرق می کند. برای اینکه بدانیم چه سنباده ای مناسب چه کاری است، ابتدا باید نگاهی به انواع سنباده های موجود بیندازیم.
متداول ترین ذرات ساینده ای که از مواد مصنوعی تولید می شوند شامل ۴ نوع هستند:
اکسید آلومینیوم
سنباده های ساخته شده از اکسید آلومینیوم عموما به رنگ قهوه ای مایل به قرمز در بازار یافت می شوند. از ویژگی های مهم این نوع سمـباده عمر زیاد و خاصیت ضدپرشدگی آن است. سنباده های اکسید آلومینیوم مخصوص دستگاه، در دورهای بالا قدرت براده برداری زیادی دارند. از همین رو در صنایع سنگین کاربرد فراوان دارند. سمباده های اکسید آلومینیوم دستی و ماشینی مناسب فلزات غیر آهنی (آلومینیوم، مس و…) و چوب سخت هستند.
همچنین برای سنبادهزنی پلاستیک و دیوارهای پیش ساخته گچی کاربرد دارند. این نوع سنبادهها دوام و عمر زیادی دارد، اما از آنجایی که سطح کار را زبر و خشن می کنند معمولا برای سنبادهزنی خشک و مراحل اولیه سنبادهزنی استفاده می شوند و برای سنباده زنی نهایی مناسب نیستند.
سرامیک
سنـباده های سرامیکی معمولا به رنگ قرمز در بازار وجود دارند. این نوع سمباده ها در برابر فشار بالا و گرمای زیاد حاصله در حین کار مقاومت بالایی دارند. به علاوه، به دلیل ساختار کریستالی دانه بندی آن ها، برای برش و براده برداری فلزات کاربرد فراوان دارند. از سنبادههای سرامیکی برای سنبادهزنی و براده برداری فلزات سنگین، فولاد ضدزنگ، تیتانیوم و سوپر آلیاژها استفاده می شود. همچنین در مواردی که به اعمال فشار متوسط یا زیاد روی قطعه کار نیاز باشد بهترین گزینه سنباده سرامیکی است.
زیرکونیوم یا زیرکونیا
سنباده های تولید شده از ذرات زیرکونیوم بسیار سخت هستند. معمولا به رنگ آبی و گاهی سبز در بازار یافت می شوند. زیرکونیوم از اکسید آلومینیوم سخت تر اما تیزتر است. معمولا در گریت یا درجه زبری ۲۴ الی ۱۲۰ تولید می شود و برای کار بر روی فلزات آهنی و غیر آهنی به خصوص فولاد بیشترین استفاده را دارد.
سیلیکون کاربید
سیلیکون کاربید سخت ترین و تیزترین نوع ذرات ساینده است. سنباده های سیلیکون کاربید به رنگ مشکی در بازار موجود هستند. به دلیل تیز بودن سیلیکون کاربید برای سنبادهزنی سریع و خشک بسیار مناسب است و به نوعی بیشترین کاربرد را دارد. از جمله کاربردهای سیلیکون کاربید می توان به سنبادهزنی فلزات آهنی مثل برنج، آلومینیوم و برنز، مواد غیر فلزی مثل شیشه، چوب، سنگ، لاستیک، پلاستیک و پرداخت نهایی چوب و فایبرگلس اشاره کرد.
در مقایسه با اکسید آلومینیوم، سنباده های سیلیکون کاربید قدرت بیشتر اما عمر کمتری دارند. برای سنبادهزنی انواع فلزات، چوب و پلاستیک و پاک کردن رنگ و زنگار از روی سطوح مناسب هستند. در نقاشی و زمانی که احتیاج به سنباده زنی بین لایه های رنگ اجراشده باشد، سیلیکون کاربید گزینه مناسبی است. همچنین برای سنبادهزنی نهایی از گریت های نرم این نوع سنـباده استفاده می شود و سطحی صاف و یکدست ایجاد می کند. معمولا سنبادههای پوستاب (سنباده هایی که قابلیت استفاده مرطوب دارند) از جنس سیلیکون کاربید هستند.
ذرات ساینده طبیعی متداول
متداول ترین ذرات ساینده ای که به طور طبیعی یافت می شوند و در تولید سنباده استفاده می شوند شامل موارد زیر هستند:
گارنت (Garnet)
گارنت یا نارسنگ یک کانی طبیعی است. به دلیل شفافیت و زیبایی در ساخت جواهرات نیز استفاده می شود. سنبادههای گارنت معمولا به رنگ قرمز مایل به قهوه ای تولید می شوند. با این حال برخی از تولیدکنندگان سنـبـاده رنگ های غیرمتعارف تری از این سـنباده را نیز تولید میکنند. گارنت برای سنباده زنی چوب بسیار مناسب است اما به سرعت کند و مستهلک می شود.
سنگ سنباده (Emery)
سنگ سنباده معمولا به رنگ سیاه یا خاکستری تیره موجود است و بیشتر در تولید پوستاب از آن استفاده می شود. به دلیل نرمی برای سنباده زنی فلزات مناسب است. سنگ سنباده در ساخت سنباده های کاغذی کاربرد زیادی دارد.
سنبادههایی که در بالا ذکر شد بیشتر مصارف سنگین صنعتی دارند. اما شاید شما برای پروژه های کوچک خانگی هیچ وقت نیازی به استفاده از سمـبادههای سنگین نداشته باشید. در این حالت، به کارگیری سنبـادههای دستی کاغذی و پارچه ای معمولی نیاز شما را برطرف میکنند.
انواع سنباده ها
حقیقتا تقسیم بندی انواع سنباده ها کمی پیچیده است. سمباده ها را می توان بنابر کاربرد، شکل ظاهری، ساختار تولید، انواع پوشش سنباده، جنس پشت بند و موارد دیگر تقسیم بندی کرد. در ادامه قصد داریم تا از جنبه های مختلف به تقسیم بندی انواع سنباده ها بپردازیم. ممکن است حتی تولیدکنندگان و برندهای مختلف تقسیم بندی های متفاوتی داشته باشند.
انواع سنباده از نظر شکل
سنبادهها در اشکال متنوعی تولید میشوند که هرکدام با درجات مختلف زبری و نرمی مناسب کاربردهای خاصی هستند. در ادامه انواع رایج سنبادهها معرفی میشوند:
سنباده برگی یا ورقهای (Sheets)
برای مصارف سبک صنعتی، کارگاهی و خانگی، سنبادههای برگی بسیار کاربردی هستند. این سنبادهها در درجههای زبری متنوع عرضه میشوند و برای استفاده دستی یا با سنبادهزنهای غیر برقی مناسباند. همچنین امکان استفاده خشک یا تر (پوستاب) برای آنها وجود دارد.
سنباده رول یا نواری (Rolls)
سنبادههای نواری معمولا در طولهای ۵۰ و ۱۰۰ متر و عرضهای مختلف مانند ۱۰، ۱۵، و ۲۵ سانتیمتر تولید میشوند. این نوع سنباده قابلیت استفاده دستی و ماشینی را دارد و پشتبند آن از کاغذ یا پارچه ساخته شده است. اخیراً نمونههای کوچکتر ۵ متری (مینی رول) نیز با قیمت مناسبتر در بازار عرضه شدهاند.
سنباده دیسکی یا مدور (Discs)
کاربرد سنبادههای دیسکی با ابزارهای برقی و سنبادهزنهای لرزان روزبهروز بیشتر میشود. این سنبادهها با انواع واشر و پشتبند روی دستگاه نصب شده و در اندازههای مختلف موجود هستند. همچنین شامل نمونههای کاغذی، پارچهای، فیبری و پشت کرکی میشوند.
دیسک سنباده فیبری (Fibre Discs)
این سنبادهها در اشکال گرد، ششگوش، هشتگوش و دیگر فرمها تولید میشوند و از پشتبندهای ولکانیزه ساخته شدهاند که در حرارت بالا سخت میشوند. ذرات ساینده با چسب و رزین مخصوص روی این پشتبند نصب میگردند. عمدتاً برای سنبادهزنی سطوح فلزی با دستگاههای لرزان یا فرز استفاده میشوند.
سنباده تسمهای یا کمربندی (Belts)
این نوع سنباده در ابعاد و درجات زبری مختلف برای سنبادهزنی ماشینی با سندرهای تسمهای طراحی شده و عمدتاً در مصارف صنعتی و کارگاهی به کار میروند.
صفحه سایش (Grinding Wheel)
سنگ سایش یا سنگ سنباده، از ذرات ساینده چندلایه تشکیل شده که روی پشتبند فایبرگلاس نصب میشود. این ابزار برای حذف مواد، تمیزکاری و فرمدهی سطوح سخت کاربرد دارد و در صنایع مختلف بهطور گسترده استفاده میشود.
فلاپ دیسک (Flap Discs)
فلاپ دیسکها از پرههای پارچهای تشکیل شدهاند که به صورت لایههای متراکم و دایرهای کنار هم قرار گرفتهاند. این سنبادهها برای شکلدهی دقیق سطوح فلزی، پرداخت کاری و حذف لبههای تیز بسیار مناسباند و تفاوت اصلیشان با سنگ سنباده در دقت و تمیزکاری نهایی است.
صفحه برش (Cutting Wheel)
صفحه برش یا سنگ برش ابزاری قدرتمند برای برشکاری است که مخصوص دستگاههای فرز ساخته میشود. این صفحات مدور با قطرهای مختلف در بازار موجودند و برای برش سریع در مواردی که نیاز به دقت بالا نیست، استفاده میشوند.
سنباده پشت کرکی (Hook and Loop)
سنبادههای هوک اند لوپ که به سنباده پشت کرکی یا ولکرو نیز معروفاند، در اشکال مختلفی مانند گرد، تسمهای و ستارهای و به صورت ساده یا سوراخدار عرضه میشوند. پشتبند خودچسب (هوک) آنها روی پدهای سنباده نصب شده و با قسمت لوپ قفل میشوند. این سنبادهها برای استفاده در دستگاههای سنباده لرزان طراحی شده و تعویض آنها سریع و آسان است. همچنین به دلیل جریان هوا در پشتبند، عمر و دوام بالایی دارند.
سنباده فومدار (Foam Abrasives)
سنبادههای فومدار از اسفنج نرم و انعطافپذیر ساخته شدهاند که ذرات ساینده روی آنها نصب شده است. این سنبادهها برای سنبادهزنی سطوح ناهموار و با اشکال پیچیده کاربرد دارند. اگرچه عمر کمتری دارند، اما در کارهای ظریف مانند طراحی دکوراسیون و ساخت اشیای زینتی اهمیت بالایی دارند.
سنباده غیربافتی (Non-woven)
این نوع سنبادهها که با نامهای اسکاچ یا سنباده سهبعدی نیز شناخته میشوند، از فیبرهای نایلونی اشباع شده با ذرات ساینده تشکیل شدهاند. انعطافپذیری بالا و دوام زیاد از ویژگیهای بارز آنها است و تمامی ذرات ساینده به طور کامل استفاده میشوند.
سنبادههای خاص
امروزه ابزارهای برقی سنبادهزنی متنوعی وجود دارند که اشکال استاندارد ندارند. سنبادههای خاص به شکل متناسب با این دستگاهها برش خورده و با پشتبند خودچسبی روی دستگاه نصب میشوند.
انتخاب مناسب سنباده بر اساس درجه زبری
برای استفادههای خانگی، سنبادههای برگی با پشتبند کاغذی و پارچهای به عنوان بهترین و مقرونبهصرفهترین گزینهها شناخته میشوند. این سنبادهها درجهبندی خاص خود را دارند که هنگام خرید میتوان با دقت به نوشتههای پشت آنها متوجه شد. اعدادی که به همراه حرف P روی پشت سنبادهها حک شدهاند، نشاندهنده استاندارد FEPA اروپا هستند.
شمارهبندی کاغذ سنبادهها و مفهوم گریت (Grit)
کاغذ سنبادهها بر اساس تعداد ذرات ساینده (گریت) در هر اینچ مربع شمارهگذاری میشوند. اعداد حک شده روی پشت سنبادهها نمایانگر اندازه ذرات ساینده به کار رفته در آنها هستند. هرچه این عدد کوچکتر باشد، زبری سنباده بیشتر است و هرچه بزرگتر باشد، سنباده نرمتر خواهد بود.
انتخاب سنباده مناسب بر اساس نوع سطح کار
با توجه به اینکه سنبادههای زبر خراشهای عمیقتری ایجاد میکنند، انتخاب نرمترین سنبادهای که بتواند به خوبی کار مورد نظر را انجام دهد، اهمیت زیادی دارد. این روند انتخاب را باید تا رسیدن به سنبادههای نرمتر که برای مرحله نهایی مناسب هستند، ادامه داد.
تفاوت سنبادههای ماشینی و دستی
به طور کلی، سنبادههای ماشینی از نظر مقاومت و استحکام نسبت به سنبادههای دستی برتری دارند. البته سنبادههای ماشینی میتوانند به صورت دستی نیز استفاده شوند؛ اما سنبادههای دستی اگر با دستگاه ماشینی به کار روند، دوام و عمر کوتاهی خواهند داشت.
معمولا از سنباده زبر برای سنباده زنی چوب و از سنباده های نرم برای سنباده زنی فلزات استفاده می شود.
برخی از اندازه های مرسوم سنباده های کاغذی و پارچه ای و موارد استفاده آن ها به این شرح است:سنبادههای گریت ۱۲ تا ۳۶:
این نوع سنبادهها به دلیل زبری زیاد، برای سمبادهزنی اولیه و لایهبرداری سریع سطوح مختلف بهویژه چوبهای سخت کاربرد دارند.
سنباده گریت ۴۰ تا ۱۲۰:
برای صاف کردن و سنبادهزنی سریع سطوح ناهموار مانند دربهای چوبی یا استفاده با دستگاه، این سنبادهها گزینه مناسبی محسوب میشوند.
سنباده های گریت ۱۵۰ تا ۳۲۰:
شروع بسیاری از کارها با این سنبادههای متوسط انجام میشود؛ از سنبادهزنی چوبهای پرداخت نشده گرفته تا پاک کردن لکهها و لعابهای کهنه و آمادهسازی سطح برای لایه نهایی.
سنبادههای گریت ۴۰۰ تا ۱۲۰۰:
کاربرد اصلی این سنبادههای نرم، صاف کردن خراشهای باقیمانده از سنبادههای زبر، آمادهسازی سطح برای اجرای لایه نهایی، پاک کردن لکهها و تمیزکاری سطح و همچنین سنبادهزنی پس از هر لایه رنگ است.
سنباده گریت ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰:
برای سنبادهزنی آرام بین لایههای پرداخت و همچنین سنبادهزنی فلزات و سایر سطوح سخت، این سنبادههای بسیار نرم بهترین انتخاب هستند.
جنس پشت بند سنباده (backing)
پشت بندها پایه ذرات ساینده محسوب می شوند که به کمک مواد چسبنده ذرات ساینده را حفظ و قابل استفاده مصارف صنعتی میکنند. انواع سنباده از لحاظ ساختار، سمبادهها به دو نوع پیوندی (bonded abrasives) و پوشش دار (coated abrasives) تقسیم میشوند. سنبادههای پیوندی متشکل از ذرات ساینده هستند که در داخل یک شبکه ماتریکسی محصور هستند. این نوع ساینده ها معمولا بعد از استفاده باید تمیز شوند. سنبادههای پوشش دار متشکل از ذرات ساینده هستند که روی پشت بندهایی از جنس مختلف سوار و نصب می شوند.
پشت بندهای متداول ساینده های پوشش دار (coated abrasives) شامل موارد زیر می شوند:
کاغذ
به رغم سطح نرم کاغذ، پرداخت نهایی با آن دلچسب و در طولانی مدت ماندگار است. در ساخت سایندهها وزن کاغذ اهمیت دارد. وزن کاغذ شامل اوزان A، C، D، E، F می شود که A منعطف ترین و سبک ترین و F سفت ترین و سنگین ترین کاغذها هستند. وزن های A، C ، D برای سنبادههای دستی و عملیات ماشینی سبک به کار می روند و در اشکال برگی، دیسک های PSA (دیسک با چسبنده های حساس به فشار) و رولهای کاغذی موجود هستند. کاغذهای وزن E و F اصولا برای مصارف ماشینی سنگین و در اشکال تسمه ای و دیسکی تولید می شوند.
کاغذها خود به دو دسته معمولی و ضدآب تقسیم می شوند:
کاغذ معمولی: علیرغم ارزان بودن، کاغذ معمولی پشت بند مناسبی برای بیشتر سنبادهها محسوب می شود. کیفیت کاغذ بستگی به روش و موارد استفاده دارد (و همچنین قیمت)؛ کاغذسنباده هایی که برای استفاده با دستگاه تولید می شوند کیفیت و همینطور قیمت بالاتری نسبت به کاغذسنباده های مصارف دستی دارند.
کاغذ ضدآب: هنگامی که سنـباده باید به همراه روان کننده ها (آب یا روغن) استفاده شود کاغذ سنـباده ضدآب یک ضرورت است. پشت این کاغذها معمولا ظاهری تیره تر و شفاف تر دارد. این سنبادهها معروف به پوستاب یا پوساب هستند.
پارچه
معمولا وقتی انعطاف پذیری لازم باشد پارچه بهترین گزینه است. پشت بندهای پارچه ای نیز با وزن شناخته میشوند. مهم ترین عامل ایجاد انعطاف در پشت بند پارچه ای چسب یا رزینی است که در ساخت انواع سنباده به کار می رود. انواع مختلف پارچه عبارتند از: کتان، پلی استر، ترکیب پلی استر/نایلون و پلی استر/کتان و رایون.
وزن اصلی پارچه ها به این شرح است:
جینز سبک یاوزن F که بیشترین انعطاف پذیری را دارد.
وزن J یا جینز که بسیار سبک و انعطاف پذیر است. زمانی که انعطاف بالا برای سمباده زنی و یا پرداختکاری مورد نیاز است از این نوع پشت بند استفاده می شود. این نوع پارچه مناسب سنباده زنی سطوح و چهارچوب های با برجستگی های پیچیده است.
وزن X یا دریل که از وزن J سنگین تر است و از لحاظ میزان استحکام، قدرت و انعطاف پذیری دارای درجات مختلف است و کاربردهای متنوعی دارد. استفاده از این نوع پارچه در ساخت انواع سنباده ها بسیار متداول است و مناسب کاربردهای عمومی با دستگاه های سنبادهزنی معمولی است.
وزن Y که سنگین ترین نوع است و در صنایع سنگین کاربرد دارد. پارچه های این نوع از جنس پلی استر هستند و استحکام بالایی دارند. این نوع سمبادهها مناسب براده برداری هستند. پلی استر باعث می شود در برابر فشار بالا حین کار بر روی قطعه کار مقاومت بالایی داشته باشد و به آسانی پاره نشود.
فیبر
فیبر ولکانیزه (فیبر کتانی که به صورت شیمیایی عمل می آورند. سپس تحت حرارت و فشار قرار می گیرد تا پشت بند با استحکام بسیار بالا شکل گیرد) اختصاصا برای پشت بند دیسک های فیبری به کار می رود. ساینده های این نوع دارای استحکام و دوام بسیار بالا، سختی و قدرت مکانیکی عالی و کارامد هستند.
چسب پشت بند
چسب ها می توانند ضدآب و یا قابل حل در آب باشند. بیشتر سنبادههای معمولی چسب قابل حل دارند. این سنبادهها برای زمانی که نیاز به روان کننده ها نباشد مطلوب هستند.
سنباده های به اصطلاح تر (پوساب یا پوستاب) یا آن هایی که با روان کننده ها استفاده میشوند چسب ضدآب دارند. باید توجه داشت که نوع چسب اهمیت ندارد بلکه مهم قدرت چسبندگی آن است تا حین استفاده، گریت از پشت بند جدا نشود.
انواع پوشش ها (coating types)
در ساخت انواع سنباده های پوشش دار دو نوع پوشش وجود دارد:
پوشش باز (open coat):
در ساینده های پوشش باز، ۵۰% تا ۷۰% سطح از دانه های ساینده پوشش داده می شود. فضاهای خالی یکسانی بین ذرات وجود دارد. این فضاهای خالی به کاهش پرشدگی یا بارگرفتگی (loading) تراشه های چوب و فلز که در اثر سنـبـاده زنی تولید می شوند کمک میکند.
پوشش بسته (closed coat):
در ساینده های پوشش بسته تمامی سطح از ذرات ساینده پوشیده می شود و هیچ فضای خالی بین دانههای ساینده وجود ندارد. این نوع متداول ترین نوع پوشش است که طول عمر بیشتر سنباده و بیشترین میزان سایندگی سطوح را به همراه دارد. اگر میزان پوشش دهی ذرات روی سطح سنباده را مقایسه کنیم، پوشش باز یک سوم پوشش بسته از دانه های ساینده پر شده است.
حالا انواع سنباده و کاربرد هر یک را می دانید
به طور کلی سنبادههای زبر قدرت سایندگی بیشتری دارند. از این رو معمولا در ابتدای کار استفاده می شوند. برای پرداختهای نهایی و زمانی که نیاز به سایندگی کمتر باشد از سنبادههای نرم تر استفاده می کنیم. البته درجه زبری (گریت) از شماره ۲۰ تا بیشتر از ۳۰۰۰ را شامل می شود. اندازه های ذکر شده متداول ترین شماره بندی ها هستند که بیشتر تولیدکنندگان سمباده ها از آن استفاده می کنند.
در این مقاله با انواع سنباده و کاربرد آن ها آشنا شدیم و فهمیدیم چه سنباده ای مناسب چه کاری است. سنبادهها در صنایع مختلف و حتی در کارهای کوچک خانگی مثل ساخت وسایل چوبی، رنگ و نقاشی خانه و یا نوسازی اسباب و وسایل مصرف فراوان دارند. همچنین می توانید با ذهن خلاق خود کاربردهای ویژه و متفاوتی برای سنباده پیدا کنید. پس با انتخاب و به کارگیری درست سنـباده کار خود را آسان کنید و کیفیت نهایی را بالا ببرید.
لطفا سوالات و نظرات خود را با زبرنگ بزرگ ترین فروشگاه رنگ و ابزار در ایران در میان بگذارید.
دنبال چیزی می گردی؟
آخرین مقالات
مقالات مرتبط
