رنگ پایه آب جایگزین رنگ روغنی
آنچه در این مقاله میخوانیم
رنگ پایه آب رنگی است که روز به روز بر محبوبیت آن افزوده میشود و کاربرد آن گستردهتر میشود. پروژههای صنعتی و ساختمانی بدون استفاده از رنگ ناتمام میمانند. علیرغم وجود انواع و اقسام رنگهای مختلف با کاربردهای متفاوت، امروزه میبینیم که رنگهای پایه آب جای رنگ های پایه روغن را گرفتهاند. اما دلیل این تغییر روند چیست؟ در این مطلب قصد داریم بررسی کنیم که چرا باید رنگ پایه آب جایگزین رنگ روغنی شود.
تاریخچه جالب درباره رنگ پایه آب !
اولین «رنگ» در تاریخ بشر از خاک رس، توتها و انواع مختلف گلها ساخته میشد. وقتی رنگدانههای تجاری در دسترس قرار گرفتند، مشتریان این رنگدانههای خریداریشده از فروشگاه را با ماده چسباننده (حامل) مورد نظر خود ترکیب میکردند تا رنگ مورد نیاز خود را بسازند. در گذشته، مواد چسباننده شامل چربی حیوانی، شیر گاو و حتی تخممرغ بودند.
در سال ۱۸۶۵، دی.پی. فیلین اولین حق اختراع برای یک رنگ پایه آب را دریافت کرد. فرمول او شامل ترکیب آب با هیدروکسید پتاسیم، اکسید روی، شیر، رزین و روغن بذر کتان بود. در دهههای بعد، تولیدکنندگان به بهبود فرمولاسیون محصولات رنگ ادامه دادند.
معرفی لاتکس در دهه ۱۹۴۰ انقلابی در صنعت رنگ ایجاد کرد. این ماده امکان تولید رنگهای پایه آب با کیفیت بالاتر و قابلیت اجرای بهتر را فراهم کرد. «لاتکس» که در رنگها استفاده میشود، از یک پلیمر مصنوعی با ویژگیهای منحصربهفرد تشکیل شده و نباید آن را با لاستیک لاتکس اشتباه گرفت.
ترکیبات اصلی رنگ پایه آب
- ۱. پیگمنتها (رنگدانهها): مسئول ایجاد رنگ و پوششدهی سطح هستند.
۲. چسبانندهها (Binders): معمولاً از رزینهای آکریلیک یا وینیل استات ساخته میشوند و باعث چسبندگی رنگ به سطح و تشکیل لایه محافظ میشوند.
۳. آب: به عنوان حلال اصلی، جایگزین مواد شیمیایی سمی شده است.
۴. افزودنیها: شامل مواد ضد کف، ضد قارچ و بهبوددهندههای دوام و انعطافپذیری.
دو نوع رنگ پایه آب: رنگ اکریلیک و رنگ لاتکس!
رنگهای اکریلیک و لاتکس دو نوع اصلی از رنگهای پایه آب هستند که هر کدام کاربردهای خاص خود را دارند. از این رنگها عمدتاً برای رنگآمیزی خانهها، سازهها و فضاهای مختلف استفاده میشود. (البته برخی از رنگهای مورد استفاده در آثار هنری و کارهای خلاقانه نیز با عنوان «اکریلیک» شناخته میشوند، اما تمرکز این مقاله بر روی رنگهای اکریلیک مخصوص ساختمان است.)
مقایسهی بین رنگهای اکریلیک و لاتکس پایه آب گاهی اوقات گیجکننده میشود. هر دو اصطلاح بهصورت عام برای اشاره به رنگهای پایه آب به کار میروند، اما تفاوتهایی بین آنها وجود دارد. از آنجا که تولیدکنندگان از استانداردهای نامگذاری متفاوتی استفاده میکنند، تشخیص دقیق نوع رنگ دشوار میشود. حتی گاهی اوقات شاهد فروش رنگهایی با عنوان «رنگ لاتکس اکریلیک» هستید! اگرچه هر دو نوع رنگ ویژگیهای مشابهی دارند، اما بهتر است قبل از شروع پروژهی رنگآمیزی بعدی خود، تفاوتهای آنها را بدانید تا انتخاب مناسبتری داشته باشید.
رنگ آکرلیک
- بهطور کلی، هر رنگی که با برچسب “اکریلیک” عرضه میشود، حاوی پلیمرهای اکریلیک بیشتری نسبت به رنگ لاتکس است. به همین دلیل، رنگ اکریلیک معمولاً گرانتر است اما چسبندگی بهتر، دوام بالاتر و انعطافپذیری بیشتری ارائه میدهد.
- برای دیوارهای داخلی گچی، هزینه اضافی رنگ اکریلیک چندان توجیهپذیر نیست.
- اما برای کابینتهای آشپزخانه یا مبلمان فضای باز که در معرض سایش و شرایط محیطی هستند، انتخاب مناسبی محسوب میشود.
رنگ لاتکس
- رنگ لاتکس با کاهش نسبت پلیمرهای اکریلیک فرموله میشود تا مقرونبهصرفهتر باشد. این نوع رنگ:
- برای سطوح عمودی مانند دیوارها گزینهای ایدهآل است
- اما برای مبلمان فضای باز که در معرض سایش هستند، مقاومت کافی ندارد
ترکیبات آلی فرار (VOCs) چیست؟
رنگ ها از رنگدانه هایی تشکیل میشوند که برای قابل استفاده بودن باید بر روی یک حامل سوار شوند. این حامل حلال رنگ محسوب میشود. رنگ پایه روغن یا رنگ آلکیدی که در ایران با عنوان رنگ روغنی شناخته میشود، مدتها است که در کشورهای پیشرفته کنار گذاشته شده است.
دلیل این امر، حلالهای نفتی و شیمیایی است که در فرمولاسیون ساخت این رنگها استفاده میشوند. رنگهای پایه روغن دارای ترکیبات آلی فرار (VOCs) هستند که برای محیط زیست و همچنین انسان خطرناک و مضر تلقی میشوند.
ترکیبات آلی فرار مواد خاصی هستند که به راحتی تبخیر میشوند و در هوا و محیط اطراف ما وجود دارند. اگزوز ماشینها، مواد پاککننده، نرمکنندههای پارچه و پولیش اسباب و لوازم دارای ترکیبات آلی فرار هستند. این ترکیبات در صنعت رنگسازی نقش مهمی در کنترل ویسکوزیته رنگ، غلظت، میزان سیالیت و زمان خشک شدن رنگ دارند.
قانون منع استفاده از رنگ های پایه روغن
در سال ۲۰۰۷ میلادی در انگلستان قانونی تصویب شد که طبق آن فقط تا سال ۲۰۱۰ اجازه تولید رنگهای پایه روغن به تولیدکنندگان داده میشد و از ابتدای سال ۲۰۱۱ تمامی محصولات رنگهای روغنی از بازار حذف شد.
در ایالات متحده قانونی در این رابطه وضع نشد، اما به مرور زمان مصرف کنندگان رنگهای پایه آب را به جای رنگهای سنتی که همان رنگهای روغنی بود مورد استفاده قرار دادند.
با اجرای قوانینی که به خاطر وجود ترکیبات آلی فرار وضع گردید، تولیدکنندگان بزرگ رنگ دست به اصلاح و تغییر فرمولاسیون رنگها زدند. مصرفکنندگان به زودی متوجه شدند که رنگهای موردعلاقه آنها یعنی رنگهای روغنی، کیفیت و کارایی سابق را ندارند. از این رو به دنبال جایگزینی مناسب برای رنگهای روغنی بودند. در اینجا بود که فرصت خوبی برای معرفی رنگهای پایه آب به بازار به وجود آمد.
در واقع، چیزی که مصرفکنندگان دریافتند این بود که رنگهای پایه آب که با کمک فناوری های جدید تولید میشدند، فراتر از انتظار مصرفکنندگان ظاهر شدند و توجه بسیاری را جلب کردند. علاوه بر کیفیت بهتر، ایمنی و سلامت رنگهای پایه آب باعث شد تا ظرف مدتی کوتاه جایگاه مناسبی بین مصرفکنندگان حرفهای و غیرحرفهای پیدا کنند و بالاخره جایگزین رنگهای روغنی شوند.
اگرچه هنوز هم در مواردی رنگهای پایه روغن کاربرد بیشتری دارند و طرفداران خاص خود را از دست نداده اند، با این حال جایگاه رنگهای پایه آب تثبیت شده است. اما چرا باید رنگ پایه آب جایگزین رنگ روغنی شود؟
مقایسه رنگ پایه آب با رنگ های روغنی
به زبان ساده، رنگ پایه آب رنگی است که حلال آن آب باشد. در واقع این رنگها قابل حل شدن در آب هستند اما بعد از خشک شدن در برابر آب مقاوم میشوند. این نوع رنگها با فناوریهای خاصی تولید میشوند و در صنایع مختلف و برای محصولات مختلف کاربرد دارند.
رنگهای پایه آب را با عنوان رنگ لاتکس نیز میشناسیم و به دودسته اصلی رنگ اکریلیک و رنگ پلاستیک تقسیم میشوند. تمام رنگهای اکریلیک را میتوان با آب رقیق کرد و شست. رنگ های پلاستیک بر خلاف آنچه گفته میشود قابلیت شستشو ندارند. رنگهای پایه آب را میتوان به راحتی اجرا کرد، قابلیت ضدقارچ و ضدباکتری دارند و بوی نامطبوعی ندارند.
رنگهای پایه روغن حاوی حلال های نفتی و شیمیایی هستند که برای محیط زیست و انسان مضر هستند. این رنگها بوی تند و شدیدی دارند. استفاده از رقیقکنندههای مناسب در کیفیت نهایی این رنگها تاثیر زیادی دارد. در مقایسه با رنگهای پایه آب، زمان خشک شدن رنگهای پایه روغن بسیار طولانیتر است. با این حال، در مواردی خاص مثل پروژههایی که در دمای پایین اجرا میشوند و یا پروژههایی که به مقاومت در برابر عوامل شیمیایی و اکسیداسیون فلزات (زنگ زدگی) نیاز باشد بیشتر از رنگهای پایه روغن استفاده میشود.
مزایای رنگ پایه آب
زمان خشک شدن رنگ های پایه آب کوتاه است. البته همین موضوع اجرای این نوع رنگها را با غلطک و قلم مو کمی سخت میکند چرا که ممکن است رد قلم مو یا غلطک روی سطح بماند.
برای جلوگیری از ایجاد رد قلم مو و غلطک، میتوان رنگ را تا حد امکان رقیق کرد و باید با حداقل حرکات قلم مو و غلطک سطح را پوشش داد. در ضمن با اجرای دو یا سه لایه رنگ، علاوه بر پوشش بهتر و با کیفیتتر سطح، می توان از ایجاد رد قلم مو و غلطک جلوگیری کرد. دقت کنید که بین اجرای هر لایه رنگ باید اجازه دهید تا لایه قبلی خشک شود.
استفاده از رنگ پاش مشکلات ذکرشده را ندارد اما برای استفاده از رنگ پاش باید محیط رنگ آمیزی تهویه هوای مناسبی داشته باشد.
زمان خشک شدن رنگ به غلظت لایه رنگ، نوع سطح و محیط اجرای رنگ بستگی دارد. به طور کلی، معمولا بین ۲ الی ۴ ساعت زمان برای خشک شدن کامل رنگ پایه آب نیاز است. در مقایسه با رنگهای روغنی که بین ۲۴ ساعت تا ۴۸ ساعت زمان لازم دارند، زمان خشک شدن رنگ های پایه آب بسیار کوتاه است.
شستشوی رنگهای پایه آب به سادگی با آب گرم و کف صابون امکانپذیر است و هیچ نیازی به حلال ها و شویندههای شیمیایی نیست.
رنگ های پایه آب انعطاف پذیری بالایی دارند، به این معنی که وقتی روی چوب یا فلز اعمال شوند، به سطح اجازه میدهند تا در اثر تغییرات دما به راحتی منبسط یا منقبض شود، در عین حال هیچ درز و ترکی روی رنگ سطح ایجاد نمیشود.
معایب رنگ پایه آب
در حالی که رنگ های پایه آب مزایای زیادی دارد، دلایل مختلفی وجود دارد که برخی رنگ های روغنی را برای پروژه خود انتخاب می کنند، مانند:
- استفاده از رنگ پایه آب در دمای زیر ۱۰ درجه سانتیگراد با مشکلاتی مواحه میشود.
- رنگهای پایه آب میتوانند ضربههای قلم مو بیشتری را نشان دهند و در صورت عدم استفاده از تکنیک مناسب، مانند رنگهای روغنی «مسطح» نمیشوند.
- رنگهای پایه آب، چسبندگی ضعیفی روی برخی سطوح صاف و صیقلی دارند.
- رنگهای پایه آب (اکریلیک/لاتکس) میتوانند باعث برجسته شدن الیاف چوب (raising the grain) در سطوح چوبی بدون آستری شوند. این پدیده به دلایل گوناگونی ممکن است رخ دهد: رطوبت موجود در رنگ پایه آب باعث تورم الیاف چوب میشود، سطح چوب ناهموار و زبر میشود.
- استفاده از رنگ پایه آب در محیطهای مرطوب و شرجی، گزینه ایدهآلی به شمار نمیآید.
شرایط نگهداری رنگ های پایه آب
تولیدکنندگان رنگهای پایه آب توصیه میکنند که این نوع رنگها در محیطی با دمای ۵ الی ۳۰ درجه سانتی گراد و حداکثر رطوبت ۸۰ درصد نگهداری شوند و از انبار کردن آنها در مکانهایی که با افت یا افزایش شدید دما مواجه هستند خودداری شود. برخی از محصولات را میتوان تا حداکثر دمای ۵۵ درجه سانتی گراد نیز نگهداری کرد. در هر صورت بهتر است به اطلاعات نوشته شده روی بسته بندی هر محصول مراجعه کرد.
کاربردهای رنگ پایه آب
در حال حاضر رنگهای پایه آب در بیش از ۸۰ درصد صنایع مختلف اعم از صنایع چوب، خودروسازی، صنایع ساختمانی، دکوراسیون داخلی و خارجی و غیره کاربرد دارند. همچنین از رنگ های پایه آب در زمینههای هنری بسیار استفاده میشود. در سال های اخیر و به لطف فناوریهای جدید، کیفیت این نوع رنگها افزایش چشمگیری داشته است.
به دلیل سهولت اجرا، عدم بوی نامطبوع، قابلیت شستشو و بهداشتی بودن، استفاده از رنگهای پایه آب برای دکوراسیون داخلی و خارجی منازل و ادارات بسیار متداول است. همچنین افرادی که به پروژههای خودت انجام بده علاقهمند هستند از این نوع رنگها استقبال میکنند.
فرمول اصلاح شده رنگ های پایه آب باعث افزایش استحکام و مقاومت این رنگها در برابر عوامل طبیعی شده و به همین دلیل این رنگها بر روی سطوح مختلف داخلی و خارجی اعم از چوبی، فلزی و حتی سطوح آجری، سیمانی، سنگی و گچی ماندگاری و دوام بالایی دارند.
رنگ پایه آب جایگزین رنگ روغنی
فناوریهای جدید در تولید رنگ باعث شده تا در حوزه ها و صنایع مختلف، رنگ پایه آب جایگزین رنگ روغنی شود. سهولت اجرا، قابلیت شستشو، زمان خشک شدن کم، سازگاری با محیط زیست و عدم بوی نامطبوع از جمله عواملی هستند که باعث محبوبیت رنگهای اکریلیک و بعضا پلاستیک شده است. وقت آن رسیده است که از روشها و رنگهای سنتی خداحافظی کنیم و محیط زندگی و کار خود را با شیوهها و رنگهای جدید زینت دهیم.
لطفا سوالات و نظرات خود را با ما در فروشگاه رنگ و ابزار زبرنگ در میان بگذارید.
منبع: سایت راولینزپینت
دنبال چیزی می گردی؟
آخرین مقالات
مقالات مرتبط
